Przyczyny powstawania i rozprzestrzeniania się pożarów. Nieostrożność używania ognia otwartego. Pozostawianie dzieci bez opieki. Niewłaściwy stan techniczny instalacji grzewczych, elektroenergetycznych i odgromowych. Maszyny i silniki o napędzie spalinowym i elektrycznym. Samozapalenie. Wpływ palnej zabudowy na zagrożenie pożarowe.

Przyczyny powstawania pożarów mogą być różne, do najczęściej spotykanych zalicza się: nieostrożność osób dorosłych jak i dzieci przy posługiwaniu się ogniem otwartym, substan­cjami łatwopalnymi; nieostrożność osób dorosłych przy prowadzeniu prac pożarowo niebez­piecznych; wady urządzeń mechanicznych oraz instalacji elektrycznych, ogrzewczych (na paliwo stałe, ciekłe i gazowe) oraz ich nieprawidłowa eksplo­atacja; nieprawidłowe magazynowanie substancji niebezpiecznych; samozapalenie się materiałów; wyładowania elektryczności; podpalenia.

Przyczyny rozprzestrzeniania się pożarów. Niezależnie od zachowania wszelkich środków ostrożności pożary powstają. Powstają one najczęściej tam, gdzie występują różnego rodzaju zaniedbania lub działania umyślne. W sprzyjających warunkach pożar może się rozprzestrzeniać – czynniki mające istotny wpływ na rozprzestrzenianie się pożaru to m.in.: zwarta zabudowa oraz występowanie palnych elementów w budynku lub instalacji; niewłaściwe składowanie materiałów oraz brak porządku i czystości; brak urządzeń przeciwpożarowych; brak sprzętu i środków gaśniczych; nieumiejętność użycia podręcznego sprzętu gaśniczego; brak środków alarmowania i łączności; niewłaściwe prowadzenie akcji gaśniczej; niesprzyjające warunki atmosferyczne.

Nieostrożność osób dorosłych oraz dzieci przy posługiwaniu się ogniem otwartym ma swój wyraz m.in. w porzucaniu przez nich nie wygaszonych papierosów i zapałek w otoczeniu materia­łów palnych, paleniu papierosów w miejscach podatnych na zapalenie i wybuch, stosowaniu ognia w otoczeniu par substancji łatwopalnych, paleniu ogniska bez zachowania wymaganych zasad bezpieczeństwa przeciwpożarowego czy wypalaniu traw i pozostałości po uprawach rolnych.

Nieostrożne posługiwanie się substan­cjami łatwopalnymi, to m.in. stosowanie płynów łatwo zapalnych do zmywania różnego rodzaju nie­czystości, rozpalanie pieców przy użyciu cieczy łatwo zapalnej, nieostrożne przelewanie cieczy łatwo zapalnej (np. przy źródle ognia), niewłaściwe posługiwanie się sztucznymi ogniami.

Prace pożarowo niebez­pieczne także niosą za sobą spore zagrożenie, a jest to spowodowane np. niewłaściwym przygotowaniem stanowiska pracy do prowadzenia prac spa­walniczych, prowadzeniem prac remontowo – budowlanych z użyciem ognia w pobliżu materiałów palnych.

Przykładami wad urządzeń i instalacji elektrycznych oraz ich nieprawidłowej eksplo­atacji są: nieprawidłowo dobrana lub wykonana instalacja elektryczna, przeciążenie jej,wady i uszkodzenia instalacji i urządzeń, umiejscawianie żarówek w pobliżu ma­teriału palnego, stosowanie do nich palnych osłon, samowolna, niefachowa naprawa instalacji i urządzeń.

Eksploatacja elektrycznych urządzeń grzewczych, które są niesprawne tech­nicznie, pozostawienie bez dozoru przenośnych urządzeń grzejnych takich jak grzałki, czajniki czy żelazka niejednokrotnie było przyczyną powstania pożaru.

Nieprawidłowa eksploatacja urządzeń ogrzewczych na paliwo stałe, ciekłe i gazowe występuje m.in. wtedy, gdy nie zachowujemy wymaganej odległości urządzenia ogrzewczego od mate­riału palnego, wysypujemy żar w miejscu narażonym na zapale­nie, niewłaściwie obsługujemy urządzenia i instalacje na gaz propan – butan w bu­tlach, suszymy odzież w bliskim sąsiedztwie źródeł ognia i ciepła, nie pilnujemy pieców podczas palenia w nich.

Wady urządzeń mechanicznych oraz nieprawidłowa ich eksploatacja: nieprawidłowy dobór konstrukcyjny urządzenia mechanicznego np. po­wodującego stałe tarcie, a za tym nagrzewanie się lub iskrzenie; brak konserwacji urządzeń np. łożysk powodujących nagrzanie materiału; pozostawienie maszyn i urządzeń lub aparatury w czasie pracy bez opieki i fachowego nadzoru; brak konserwacji instalacji wentylacyjnej i klimatyzacyjnej.

Przykładem nieprawidłowego magazynowania substancji niebezpiecznych jest przechowywanie materiałów palnych w nieszczelnych naczy­niach bądź naczyniach podatnych na stłuczenia oraz niewłaściwe składowanie materiałów i surowców mogących wchodzić z sobą w reakcje chemiczne.

Wyładowania atmosferyczne mogą powodować ofiary w ludziach. Na wy­ładowania tego typu najbardziej narażone są wysokie obiekty i odosobnione drzewa. Pożarom powstałym wskutek wyładowańmożna zapobiegać tylko zakładając właściwie wykonane instalacje odgromowe.

Elektryczność statyczna polega na powstawaniu ładunków elektrycznych na częściach maszyn czy instalacjach – miejscach, gdzie następuje stykanie się i rozdzielanie różnych ciał, tarcie, przelewanie. Takie zjawiska mogą powodować powstawanie iskier, a zapobiegać temu można poprzez uziemia­nie różnego rodzaju maszyn czy instalacji.

Podpaleń najczęściej dokonuje się z zazdrości lub konkurencji, zatarcia śladów po przestępstwie, otrzymania zysku z tytułu odszkodowania, jak również choroby psychicznej.

Samozapalenie powstaje na skutek zachodzących procesów biochemicznych w materiale podatnym na takie czynniki. Proces ten powoduje samoogrzewanie i w konsekwencji często prowadzi do samozapalenia. Samozapaleniu ulegają materiały zaolejone np. zbite w skrzyni czyściwo, materiały wilgot­ne takie jak węgiel, siano, pasza, nawozy sztuczne niewłaściwie składowa­ne.

Innymi przyczynami pożarów są m.in. iskry wydobywające się z urządzenia szlifierskiego, stosowanie iskrzących urządzeń i obuwia w pomieszczeniach zawierają­cych stężenia gazów lub płynów wybuchowych, otwieranie beczek z rozpuszczalnikiem przy użyciu iskrzących narzędzi czy zaniedbania w czyszczeniu przewodów dymowych i spalinowych.

Miejsca powstawania pożarów, tak jak ich przyczyny mogą być różnorodne. Najwięcej pożarów powstaje w rolnictwie: w budynkach gospodarczych, inwentarskich i magazynowych, palą się sterty i stogi, młyny, paszarnie, ma­szyny rolnicze, ciągniki, uprawy rolne czy łąki jak również nieużytkowane powierzchnie rolnicze. Duża ilość pożarów występuje także w obiektach zamieszkania: domy mieszkalne, bloki, hotele czy internaty. Często też dochodzi do pożarów na terenie upraw leśnych, młodni­ków oraz różnych drzewostanów. Nie rzadziej niż w lasach powstają pożary w środkach komunikacji drogowej, kolejowej, lotniczej, morskiej czy śródlądowej oraz w obiektach produkcyjnych, obiektach uży­teczności publicznej.