Podręczny sprzęt gaśniczy. Gaśnice pianowe, śniegowe, proszkowe i halonowe – w jakich sytuacjach należy je stosować. Hydronetki. Koce gaśnicze. Tłumice i sita kominowe.

Podręczny sprzęt gaśniczy przeznaczony jest do gaszenia pożarów w pierwszej fazie jego powstania (w tzw. zarodku). Konstrukcja tego sprzętu, jego ciężar oraz sposób posługiwania się umożliwia jego zastosowanie przez osoby nie posiadające przeszkolenia specjalistycznego. Poznanie tego sprzętu oraz nabycie umiejętności prawidłowego użycia go jest naszą powinnością. Sposób oraz zakres użycia określany jest na etykietach tego sprzętu. Zgodnie z wymaganiami, obiekty powin­ny być wyposażone w podręczny sprzęt gaśniczy, dostosowany do gaszenia tych grup pożarów, które mogą wystąpić w obiekcie. Ilość i rodzaj sprzętu zależy m.in. od zagrożenia wybuchem, kategorii zagrożenia ludzi, obciążenia ogniowego jak i od powierzchni zabezpieczanej – dlatego jedna jednostka sprzętu gaśniczego powinna przypadać na powierzchnię od 150 do 500 m². W samochodzie osobowym powinna być gaśnica o zawartości środka gaśniczego minimum 1 dm³. Szczegóły określają odpowiednie przepisy.

Do podręcznego sprzętu gaśniczego zaliczamy: gaśnice, hydronetki, koce gaśnicze, tłumice, sita kominowe.

Rozmieszczenie wymienionego sprzętu podręcznego winno być oznakowane specjalnymi znakami zgodnymi z Polską Normą. Każdy z nas powinien posiadać znajomość zakresu stosowania oraz sposobu użycia da­nego rodzaju podręcznego sprzętu gaśniczego; istnieje także konieczność zapoznawa­nia się ze wskazaniami zawartymi na etykietach danego sprzętu. Każdy rodzaj sprzętu gaśniczego powinien posiadać ważny atest – certyfikat Centrum Naukowo Badawczego Ochrony Przeciwpożaro­wej. Numer ten będzie zamieszczony na etykiecie gaśnicy. Podręczny sprzęt gaśniczy powinien być poddawany okresowej konserwacji i prze­glądom. Czasokresy przeglądów i konserwacji określają producenci danego sprzętu. Powinien on być sprawdzany nie rzadziej niż raz w roku, a odbycie konserwacji udokumentowane na etykiecie sprzętu z podstawowymi informacjami: imię i nazwisko konserwatora, data ostatniego badania, data kolejnego badania. Przegląd, konserwacja i naprawa sprzętu mogą być wykonywane tylko przez upoważnionego konserwatora, legitymującego się upoważnieniem wystawionym przez producenta danego sprzętu. Gwarancją sprawności sprzętu gaśniczego jest plomba założona przez konserwatora.

Gaśnice pianowe, śniegowe, proszkowe i halonowe – w jakich sytuacjach należy je stosować.

Gaśnice, to przenośne urządzenia gaszące, o całkowitej masie nie przekraczającej 20 kg, które po uruchomieniu na skutek działania ciśnienia gazu znajdującego się w zbiorni­ku gaśnicy lub zmagazynowanego w oddzielnym pojemniku samodzielnie wyrzucają śro­dek gaśniczy. Działanie ga­śnic jest półautomatyczne, po zdjęciu zawleczki zabezpieczającej i zbiciu zbijaka lub przesunięciu dźwigni (w zależności od budowy i rodzaju gaśnicy) samoczynnie wyładowuje swoją zawartość. Przy obsługiwaniu gaśnicy strumień środka gaśniczego należy kierować na źródło ognia, ponieważ każda gaśnica niezależnie od rodzaju i wielkości charakteryzuje się dość krótkim czasem działania. W zależności od konstrukcji oraz zastosowanego środka gaśniczego występuje kilka rodzajów gaśnic.

Gaśnica pianowa – zaliczana do podręcznego sprzętu gaśniczego najczęściej składa się z metalowego zbiornika o pojemności 10 litrów wraz z oprzyrządowaniem w postaci uchwytu do trzymania oraz urządzeń do uruchamiania. Jak wskazuje nazwa służy do gaszenia pożarów w zarodku przy pomocy piany gaśniczej. Gaśnice pianowe mogą być różne. Najczęściej spotyka się gaśnice pianowe – tradycyjne, z dłuższym zbijakiem zawieszane na specjalnym wieszaku przyściennym. W gaśnicy takiej we­wnątrz w szklanym naczyniu oddzielonym od pozostałej części znajduje się roztwór kwasu, natomiast w pozostałej części roztwór zasadowy (alkaliczny). W przypad­ku uruchomienia gaśnicy (zdjęcia z wieszaka, odwrócenia jej dnem do gó­ry i wbicia o twardy przedmiot zbijaka) następuje zmieszanie się obu roztworów. Przy połączeniu tych cieczy nastę­puje burzliwa reakcja z wydzielaniem dwutlenku węgla i tworzeniem piany chemicznej, która przy wzroście ciśnienia wewnątrz gaśnicy wyrzucana jest przez dyszę na zewnątrz osiągając zasięg do kilku metrów. Gaśnica po uruchomieniu wyładowuje się całkowicie, a obsługujący ją nie może przerwać jej działa­nia. W innych gaśnicach istnieje możliwość wstrzymywania podawania środka gaśniczego przy pomocy zaworu dźwigniowego. Tylko ten rodzaj gaśnicy należy przy uruchamianiu odwrócić – innych nie.

Innym rodzajem gaśnicy pianowej jest gaśnica pianowa z koncentratem chemicznym o pojemności 6 lub 9 litrów. Są to gaśnice stojące. Wewnątrz tych gaśnic jest 3-6% roztwór wodny środka pianotwórczego, czynnikiem napędowym – powodującym zadziałanie gaśni­cy jest zbiorniczek ze sprężonym dwutlenkiem węgla. W przypadku użycia gaśnicy (wyciągnięcie zawleczki i ręcz­ne zbicie zbijaka) następuje przebicie płytki zabezpieczającej, umożliwia­jącej wydobycie się sprężonego dwutlenku węgla ze zbiorniczka do we­wnątrz zbiornika gaśnicy. Poprzez wzrost ciśnienia wewnątrz gaśnicy na­stępuje wydobywanie się wymienionego roztworu przez wąż i specjalną prądowniczkę na zewnątrz. W prądownicy następuje mieszanie się roztworu z powietrzem w wyniku czego w przeciwieństwie do poprzedniej powstaje piana mechaniczna o niewielkiej liczbie spienienia.

Gaśnice pianowe z pianą chemiczną jak i mechaniczną można używać do gaszenia pożarów grupy A i B. Z uwagi na zawartość wody zabrania się używania tych gaśnic do gaszenia instalacji i urządzeń będących pod napię­ciem elektrycznym. Zakres oraz sposób użycia określony jest na etykietach gaśnic.

Gaśnica proszkowa – to podręczne urządzenie gaśnicze, którego za­wartością jest proszek gaśniczy. Wielkość tych gaśnic oraz budowa jest różna. W każdym przypadku jest to metalowy pojemnik wypełniony proszkiem, wyrzutnikiem jest sprężony dwutlenek węgla lub azot – gaz obojętny. Przy użyciu gaśnicy (zerwanie zawleczki i ręczne zbi­cie zbijaka) następuje wypychanie proszku na zewnątrz poprzez przewód elastyczny i zamykaną prądowniczkę. Gaśnice proszkowe w odróżnieniu od pianowych odporne są na temperaturę, a więc mogą pracować w zakresie temperatur od -20⁰C do +60⁰C, zakres ich stosowania także jest większy. Niektórymi gaśni­cami proszkowymi można gasić wszystkie grupy pożarów. W przypadku urządzeń elektrycznych będących pod napięciem należy pamiętać o możli­wości gaszenia z odległości większej niż 1 m, a napięcie nie może być wyż­sze niż 1000 V. Z uwagi na wiele rodzajów tego rodzaju gaśnic o ładun­kach od 1 do 12 kg należy zapoznać się ze wskazaniami określonymi na etykietach.

Gaśnica śniegowa – składa się z butli stalowej wysokociśnieniowej, w której pod ciśnieniem znajduje się dwutlenek węgla (CO²). Ciśnienie wewnątrz jest zależne od temperatury otoczenia. Z uwagi na temperaturę krytyczną dwutlenku węgla wynoszącą +31°C, należy chronić te gaśnice przed różnego rodzaju źródłami ciepła. Po otwarciu zaworu gaśnicy dwutle­nek węgla wydostaje się przez rurkę syfonową pod własnym ciśnieniem na zewnątrz poprzez wąż wysokociśnieniowy i dyszę, gdzie rozpręża się prze­chodząc gwałtownie w stan lotny. W odróżnieniu od innych gaśnic, w czasie jej działania, dość głośno szumi i jest stosunkowo ciężka. W użytkowaniu znajdują się gaśnice o zawartości 1,5 (zawieszane) i 5 kg CO² (stojące). Dotychczas te gaśnice były w kolorze srebrnym i wyposażone były w zawór pokrętny, według obecnych norm zamieniono zawór pokrętny na szybkootwieralny – dźwigniowy, natomiast kolor dostosowano do innych gaśnic. Zakres stosowania gaśnic śniegowych jest wszechstronny, najskuteczniejsze są przy gaszeniu pożarów grupy B, C i E do 1000 V.

Gaśnica halonowa – gaśnica składa się ze zbiornika wypełnionego halonem, umieszczonego w nim pod ciśnieniem, gaśnica posiada zawór otwieranym, manometr wskazujący wielkość ciśnienia wewnątrz zbiornika, dyszę lub krótki wężyk zakończony dyszą oraz rurkę sy­fonową wewnątrz gaśnicy. W przypadku użycia gaśnicy (zdjęcie za­wleczki i uruchomienie zaworu) następuje samoczynne wydobywanie się halonu pod własnym ciśnieniem na zewnątrz przez dyszę. Z uwagi na ogra­niczenie produkcji halonu wynikającej z umów międzynarodowych, pomimo wysokiej skuteczności gaśniczej – gaśnice są wycofywane.

Przy rozmieszczeniu gaśnic należy stosować pewne zasady: sprzęt powinien być umieszczony w miejscach łatwo dostępnych i wi­docznych, do sprzętu powinien być zachowany dostęp o szerokości co najmniej 1 m, odległość dojścia do sprzętu nie powinna być większa niż 30 m, sprzęt winien być zabezpieczony przed uszkodzeniami mechanicznymi jak i działaniem wyższych temperatur.

Agregaty gaśnicze to urządzenia gaśnicze większe od gaśnic, z więk­szą ilością środka gaśniczego, umieszczane najczęściej na podwoziach dwukołowych ułatwiających przemieszczanie i użytkowanie tego sprzętu. Agregaty mogą być pianowe – AWP o pojemności od 25 do 150 l, proszkowe – AP o zawartości środka od 25 do 100 kg, śniegowe – AS o za­wartości dwutlenku węgla od 30 do 120 kg oraz agregaty halonowe – AH o objętości od 25 do 100 litrów.

Zakres stosowania oraz obsługa agregatów podobna jest jak dla odpowied­nich gaśnic. Agregaty gaśnicze przeznaczone są głównie do zabezpieczania obiektów i urządzeń, gdzie istnieje większe zapotrzebowanie środka gaśniczego niż w gaśnicach np. w zakładach przemysłowych, bazach paliw itp.

Hydronetki.

Hydronetka, to przenośny pojemnik najczęściej z tworzywa sztucz­nego zawierający około 15 litrów wody, wyposażony w pompkę ssąco–tło­czącą poruszaną ręcznie oraz krótki wąż z prądowniczką. Hydronetkę może obsługiwać jedna osoba. W czasie jej działania druga osoba może uzupełniać wodę np. przy pomocy wiadra, co umożliwia zapewnienie ciągłości pracy przez dłuższy czas. Hydronetka jest najbardziej przydatna do gaszenia ma­łych pożarów ciał stałych. Za pomocą zwartego lub rozproszonego stru­mienia wodnego uzyskiwanego poprzez odpowiednie ustawienie końcówki prądownicy można dotrzeć do trudno dostępnych palących się materiałów. Uruchamiając hydronetkę należy chwycić ją za uchwyt i podbiec do ognia, postawić ją na podłożu w odległości 3-5 m od źródła ognia, rozłożyć wężyk chwytając prądowniczkę, ruchem posuwisto – zwrotnym (góra – dół) tłoczyć wodę, kierując stru­mień na źródło ognia. Hydronetką nie można gasić pewnych grup pożarów – dotyczy wody. Są również stosowane hydronetki zawierające wodny roztwór środka pianotwórczego z odmienną prądowniczką. Zakres stosowania takiej hydro­netki powiększa się o pożary cieczy palnych.

Koce gaśnicze.

Koce gaśnicze przechowywane w futerałach, zawieszane na ścia­nach, służą do tłumienia pożaru w zarodku przez odcięcie dopływu powie­trza do palącego się materiału. Koce wykonane są najczęściej z włókna szklanego niepalnego o powierzchni ok. 3 m². Mogą być przydatne do ga­szenia przedmiotów małych, a więc takich które w całości można przykryć np. beczkę z palącą się cieczą. W przypadku braku typowego koca można go zastąpić każdą inną zamoczoną płachtą, a nawet kurtką. Używając koca ga­śniczego należy pamiętać o zasadzie przykrywania materiału palącego się od strony „od siebie”. W innym przypadku możemy ulec poparzeniu poprzez skierowanie płomieni na siebie. Ponadto należy dopilnować przyduszenie obrzeży koca starając się dokładnie odizolować miejsce pożaru od dostępu powietrza.

Tłumice i sita kominowe.

Tłumica jest to płaska miotła, obszyta wsiąkliwą tkaniną, osadzona na długim, elastycznym drążku. W wypadku pożaru, któremu towarzyszą iskry lub ognie lotne, dachy zagrożonych obiektów obsadza się ludźmi wyposażonymi w tłumice, którzy maczają je w wodzie i tłumią spadające iskry. Produkowane są także tłumice metalowe.

Sita kominowe jako podręczny sprzęt gaśniczy przewozi się na sa­mochodach gaśniczych. Jak wskazuje nazwa jest to metalowa rama o wy­miarach 0,6 x 0,6 m wypełniona metalową siatką o oczkach ok. 3 x 3 mm. Służą one do gaszenia pożarów kominowych, wywołanych zapaleniem się sadzy. Sito kominowe założone na komin, w którym palą się sadze powodu­je uniemożliwienie wydobywania się iskier i płatów palącej się sadzy, stwa­rzających zagrożenie dla otoczenia, jak również powoduje zmniejszenie siły ciągu powietrza w kominie, a rym samym zmniejszenie intensywności pa­lenia się sadzy. Sito można również zastąpić mokrą tkaniną, można również do komina wsypywać piasek. Nie można palącej się sadzy w kominie gasić wodą, gdyż gwałtowne oziębienie i parowanie może spowodować pęknięcie komina i w konsekwencji rozprzestrzenienie się pożaru.