Elementy taktyki walki z pożarami. Ocena sytuacji pożarowej na podstawie rozpoznania wstępnego. Pojęcie: natarcie, obrony bliższej i obrony dalszej. Podział terenu akcji na skrzydła, front, tył i oś pożaru.

Ocena sytuacji pożarowej na podstawie rozpoznania wstępnego.

Rozpoznanie jest czynnością zmierzającą do zebrania wyczerpują­cych i obiektywnych informacji o pożarze, niezbędnych do podjęcia prawi­dłowej decyzji o gaszeniu i wyborze głównego kierunku natarcia. Wyodrębniamy dwa rodzaje rozpoznania – wstępne i właściwe. Przy omawianiu tematu posłużymy się pojęciami: siły (strażacy i inni uczestnicy akcji) i środki (sprzęt i wyposażanie strażaków).

Rozpoznanie wstępne przeprowadza się natychmiast po przyjeździe na miejsce pożaru, aby zorientować się z oznak zewnętrznych co i gdzie się pali, w jakim kierunku rozprzestrzenia się pożar, oraz czy zagraża ludziom i zwierzętom. Rozpoznanie to ułatwia dowódcy podjęcie wstępnej decyzji o kierunku rozwinięcia sił i środków.

Rozpoznanie właściwe prowadzone jest podczas rozwijania sił i środków. Powinno określić czy jest zagrożone życie ludzkie; wskazać ewentualne miejsce  przebywania ludzi oraz drogi dojścia do zagrożonych; stwierdzić miejsce powstania pożaru, jego wielkość, szybkość i główny kierunek jego roz­przestrzeniania się; określić rodzaj palących się materiałów, prawdopodobieństwo wybuchu, gwałtownego rozprzestrzeniania się poża­ru, zawalenia konstrukcji; zlokalizować wielkość i dostęp do punktów czerpania wody. Informacje te dowódca może uzyskać w czasie oględzin miejsca po­żaru, od mieszkańców i osób znających obiekt lub teren, z danych zawartych w banku informacji w sta­nowisku kierowania. Celem rozpoznania wstępnego jest bieżące śledzenie sytuacji pożarowej i natychmiastowe reagowanie na jej niekorzystne zmiany.

Rozpoznanie wstępne i właściwe dotyczą początkowej fazy akcji i stanowią punkty wyjścia do rozpoczęcia działań gaśniczych. Rozpo­znanie ciągłe dotyczy całej akcji i przyczynia się do skuteczniejszego likwi­dowania pożaru. Rozpoznanie służy nie tylko dowódcom do podejmowania decyzji, ale każ­demu strażakowi, na każdym odcinku bojowym i na każdym stanowisku gaśniczym. Na tych stanowiskach realizowane są decyzje dowódców, tam rozstrzyga się kwestia skuteczności działań i prawidłowości przewidywania rozwoju sytuacji. Należy pamiętać, że przy udawaniu się na rozpoznanie ogniowe strażak powinien zabierać ze sobą przydatny sprzęt.

Pod względem taktycznym teren akcji można podzielić na trzy pozycje: pozycja wodna (teren, na którym znajdują się punkty czerpa­nia wody, ustawione zostały pompy oraz zbudowano linie ssawne lub zasilające), pozycja wężowa (obszar przez który biegną główne linie wężo­we, ułożone między stanowiskiem wodnym a rozdzielaczem), pozycja ogniowa (strefa pomiędzy rozdzielaczem, hydrantem, pompą, a miejscem pożaru – na tej pozycji rozwinięte zostały li­nie gaśnicze i pracują stanowiska gaśnicze). Na każdej pozycji wskazać można na funkcjonujące stanowiska bojowe – czyli miejsca, w których strażak – ratownik wykonuje okre­ślone zadania wynikające taktycznych potrzeb akcji. Do stanowisk tych zaliczymy: stanowisko wodne (miejsce ustawienia pompy i miejsce pracy mechanika – stanowisko to ustawione jest przy punkcie czerpania wody, czyli miejscu poboru wody dla potrzeb akcji gaśniczej), stanowisko rozdzielacza (miejsce, w którym ustawiono rozdzielacz), stanowisko gaśnicze (miejsce pracy prądownika – jest to miejsce, w którym strażak przy pomocy stosownego sprzętu podaje różno­rodne środki gaśnicze realizując wyznaczone zadanie taktyczne), stanowisko dowodzenia (miejsce pracy dowódcy lub kierującego dzia­łaniami ratowniczo–gaśniczymi).

Podstawowym celem każdej akcji gaśniczej jest ostateczne uga­szenie pożaru. Zanim jednak stan ten zostanie osiągnięty zrealizo­wać należy cele pośrednie. Zatem w walce z pożarem można rozróż­nić dwa, bywa że łączące się ze sobą okresy: lokalizacji pożaru, trwający od chwili rozpoczęcia działań gaśniczych, aż do ograniczenia rozszerzania się pożaru i zmniej­szenia tempa szybkości palenia się. W okresie tym tworzone są warunki do ostatecznego ugaszenia pożaru, często poprzez szereg innych działań, jak ratownictwo i ewa­kuacja czy prace związane z zabezpieczeniem ciągłości działań; likwidacji pożaru, stanowiący końcowy etap działań, pole­gający na ostatecznym ugaszeniu pożaru i wykluczeniu możli­wości jego wznowienia. Okres ten trwa od momentu lokalizacji aż do całkowitego ugaszenia pożaru, zdarza się jednak, że nie poprzedza go okres lokalizacji. Rozpatrując działania podejmowane w obu okresach łatwo zau­ważyć różnice w formach postępowania. W miarę przybywania sił i środków narasta dynamika działań, rozrasta się struktura dowodze­nia, wprowadzone zostaje do akcji coraz więcej sprzętu, zajmowa­na zostaje większa ilość stanowisk gaśniczych, które w miarę wyga­szania ognisk pożaru zostają stopniowo z akcji wyłączane. Jest to oczywiście znaczne uproszczenie, ale pozwoli nam ono na prześle­dzenie przyjętych form walki z pożarem. 

Pojęcie: natarcie, obrony bliższej i obrony dalszej.

Natarcie to podstawowa forma walki z pożarem polega­jąca na bezpośrednim zwalczaniu ogniska pożaru, zmierzają­ca do całkowitego przerwania procesu spalania. Natarcie charakteryzuje się dużym tempem działań przebiegających niekiedy wobec realnego za­grożenia dla strażaków i ścisłą zależnością pomiędzy powodzeniem działań a intensywno­ścią podawania środków gaśniczych – im więcej w danej jednostce czasu podano wody, tym krótszy był czas gaszenia.

Natarcie może być podjęte odpowiednio do rozmiarów pożaru, zasięgu prądów gaśniczych i rodzaju środka gaśniczego na całą powierzchnię pożaru (wtedy, gdy każdy punkt powierzchni znaj­duje się w zasięgu prądów gaśniczych), na całą objętość pomieszczenia (polega na wypełnieniu obiektu odpowiednim środkiem gaśniczym – pianą lekką, gazami obojętnymi, niekiedy wodą np. zatapiając pomieszczenia), na front pożaru – natarcie frontalne (działaniem prądów gaśniczych obejmujemy część obwodu pożaru, gdzie rozszerza się on najintensywniej), na skrzydła pożaru – natarcie oskrzydlające jedno– lub dwu­stronnie (podajemy środki gaśnicze na boczne linie ogra­niczające teren pożaru, z zadaniem stopniowego zawężania czoła pożaru), na cały obwód – natarcie okrążające (cały obszar palący się zostaje otoczony stanowiskami gaśniczymi).

Warunkiem skuteczności natarcia będzie odpowiednie dobranie środków gaśniczych i sprzętu do jego podawania, umiejętne rozmie­szczenie stanowisk gaśniczych oraz określenie zadań bojowych dla prądowników (zadanie dowódcy zastępu). Ostatni wspomniany czynnik jest o tyle istotny, że to właśnie prądownik bę­dzie realizował zadania gaśnicze.

Sposób podjęcia natarcia będzie zależny od sytuacji pożarowej, czyli stanu rozwoju i rozprzestrzenienia się pożaru oraz stopnia stwarzanego zagrożenia – zjawisk charak­teryzujących pożar, wpływających na jego rozwój i przebieg ga­szenia.

By natarcie zakończyło się sukcesem prądownicy muszą wykazać się dużą dyscypliną i systematycz­nością pracy – ważnym jest tu utrzymanie współdziałania prądów ga­śniczych i stała obserwacja swojego odcinka działania oraz odcinków sąsiednich.

Szerokość działania jednego stanowiska gaśniczego pracują­cego w natarciu wynosi około 10 metrów (wartość uśrednio­na, ułatwiająca wybór odpowiedniego wariantu działań). W praktyce podlega ona zmianom np. przy pożarach wewnętrz­nych szerokość ta może zostać zmniejszona z uwagi na występujące ściany działowe i ściany podziału funkcjonalnego, a przy pożarach zewnętrznych, gdy nie ma żadnych przeszkód tere­nowych, a także gdy istnieje możliwość podawania wody z więk­szą intensywnością (większe ciśnienie prądów zwartych i większe przekroje pyszczków prądownic) szerokość ta może być powięk­szona do 20 metrów.

W określonych warunkach natarcie może być prowadzone z dzia­łek samochodów będących w ruchu, a stać się to może wtedy, gdy cały obiekt ogarnięty został pożarem i nie ma możliwości uratowa­nia czegokolwiek z jego wnętrza; ze względu na rozmiary pożaru lub też wielką ilość nagromadzo­nych materiałów palnych, konieczne jest użycie prądów gaśniczych o dużej wydajności i z dużej odległości; z uwagi na znaczną powierzchnię terenu pożaru nie ma innych możliwości jego szybkiego zlokalizowania, a warunki terenowe pozwalają na przemieszczanie się pojazdu – należy także pamiętać, że podejmując gaszenie z samochodów będących w ruchu nie zawsze możemy dokładnie wygasić ogniska pożaru.

Specyficzną formą działań jest tzw. natarcie na ognisko pożaru czyli działania skoncentrowane, stosowane gdy stopniowe wpro­wadzanie do akcji przybywających jednostek nie daje oczekiwanych rezultatów. Koncentruje się wówczas odpowiednie siły i środki, by następnie przejść do natarcia. Działanie to organizowane jest w dwóch etapach: gromadzenie, rozstawianie sił i środków na stanowiskach wyj­ściowych do natarcia i równolegle prowadzonymi działaniami obronnymi; skoncentrowane, zdecydowane i nieprzerwane natarcie wszystki­mi przygotowanymi siłami i środkami.

Pożar nie tylko rozwija się ale też rozprzestrzenia. Bywa, że przy­bywające do akcji jednostki straży pożarnych nie są w stanie podjąć natarcia i zmuszone zostają do działań o charakterze zachowawczym, starając się utrzymać zastaną sytuację do chwili przybycia następ­nych jednostek. Działania te to obrona, czyli forma działania taktycznego polegająca na od­działywaniu określonymi środkami na obiekty zagrożone po­żarem.

Przypomnijmy sobie sposoby i drogi rozprzestrzeniania się poża­rów, a dojdziemy do wniosku, że obrona nie będzie miała jednolite­go charakteru, bowiem różnić się będzie w formie zależnie od wy­stępującego zagrożenia. Jeżeli działania obronne podjęte zostaną w stosunku do obiektów zagrożonych bezpośrednio będzie to tzw. "obrona bliższa". Jeżeli natomiast działania skierujemy na obiekty zagrożone pośrednio np. w wyniku oddziaływania przemieszczają­cych się wewnątrz obiektu gorących mas powietrza, bądź w wyniku powstających ogni lotnych – mówimy o "obronie dalszej", która może być podjęta w pasie odległym od czoła pożaru nawet o kilkaset me­trów.

Obrona bliższa – to obrona skierowana na obiekty zagrożone bezpośrednio, a zadaniem jej jest niedopuszczenie do rozprzestrze­niania się pożaru.

Obrona dalsza polega na działaniu na obiekty zagrożone pośre­dnio z zadaniem niedopuszczenia do wytworzenia nowych ognisk pożaru.

Skuteczność działań obronnych zależy głównie od właściwego rozmieszczenia stanowisk gaśniczych oraz umiejętnego posługiwa­nia się prądami gaśniczymi, w tym maksymalnego wykorzystania właściwości zastosowanych środków gaśniczych.