Sposoby usuwania skażeń ekologicznych przez jednostki straży pożarnych. Zintegrowany system ratownictwa i udział w nim jednostek straży pożarnych w zakresie usuwania skutków zagrożeń ekologicznych (katastrofy drogowe, kolejowe itp.). Sprzęt do usuwania zagrożeń (zapory przewciwolejowe, pompy do usuwania i przepompowywania mediów chemicznych). Zabezpieczenia indywidualne strażaków biorących udział w akcji (ubrania przeciwchemiczne i aparaty do zabezpieczenia dróg oddechowych).

Zintegrowany system ratownictwa.

KRAJOWY SYSTEM RATOWNICZO-GAŚNICZY (KSRG) to integralna część organizacji bezpieczeństwa wewnętrznego państwa, obejmująca, w celu ratowania życia, zdrowia, mienia lub środowiska, prognozowanie, rozpoznawanie i zwalczanie pożarów, klęsk żywiołowych lub innych miejscowych zagrożeń. System ten skupia jednostki ochrony przeciwpożarowej, służby, inspekcje, straże, instytucje oraz podmioty, które dobrowolnie w drodze umowy cywilnoprawnej zgodziły się współdziałać w akcjach ratowniczych – stowarzyszenia, organizacje i instytucje, które mogą pomóc w razie wystąpienia różnego rodzaju zagrożeń. Przynależność do KSRG nie jest automatyczna, to znaczy nie każda organizacja, która - przykładowo - chciałaby nieść pomoc w gaszeniu pożarów, może wejść w jego skład. Warunek ten dotyczy również ochotniczych straży pożarnych.

KSRG ma na celu ochronę życia, zdrowia, mienia i środowiska poprzez:

- walkę z pożarami i innymi klęskami żywiołowymi,

- ratownictwo techniczne,

- ratownictwo chemiczne,

- ratownictwo ekologiczne,

- ratownictwo medyczne.

KSRG tworzony jest na trzech poziomach: powiatowym, wojewódzkim i krajowym. Na poziomie powiatowym wykonuje się wszystkie podstawowe zadania systemu, związane z obszarem powiatu. Poziomy wojewódzki i krajowy spełniają rolę wspomagającą i koordynującą, w sytuacjach wymagających użycia sił spoza terenu powiatu lub województwa.

Walka z pożarami i innymi klęskami żywiołowymi polega przede wszystkim na rozpoznawaniu i analizie zagrożeń pożarowych; ocenie rozmiarów powstałego pożaru i przewidywaniu jego rozwoju; ratowaniu ludzi i zwierząt przed skutkami zagrożenia pożarowego; odpowiednim wykorzystaniu sprzętu oraz technik gaśniczych do rodzaju i miejsca pożaru; zlokalizowaniu i ugaszeniu pożaru.

Ratownictwo techniczne polega na analizowaniu awarii oraz katastrof technicznych; ocenie rozmiarów powstałego zdarzenia i przewidywaniu jego rozwoju; dostosowaniu sprzętu oraz wdrożeniu technik stosowanych do poszukiwania, uwalniania i ewakuacji poszkodowanych i zagrożonych ludzi oraz zwierząt w zależności od rodzaju i miejsca zdarzenia; ratowaniu życia ludzi i zwierząt zagrożonych awarią techniczną; oznakowaniu i wydzieleniu strefy bezpośrednich działań ratowniczych sił systemu oraz stref zagrożenia; przewietrzaniu lub wentylowaniu stref zagrożenia oraz stref bezpośrednich działań ratowniczych; oświetleniu oraz zabezpieczeniu miejsca zdarzenia przed osobami postronnymi; wykonywaniu przejść i dojść do poszkodowanych lub zagrożonych ludzi i zwierząt; usuwaniu wszelkich przeszkód utrudniających niesienie pomocy poszkodowanym lub zagrożonym; wypompowywaniu, obwałowywaniu lub uszczelnianiu miejsc wycieku substancji stwarzającej zagrożenie.

Ratownictwo chemiczne obejmuje stosowanie technik ratowniczych niezbędnych do ratowania środowiska oraz innych czynności podejmowanych dla ratowania życia i zdrowia ludzkiego w wyniku likwidacji bezpośrednich zagrożeń stwarzanych przez toksyczne środki przemysłowe i inne niebezpieczne materiały chemiczne.

Ratownictwo ekologiczne obejmuje stosowanie technicznych zabezpieczeń niezbędnych do ratowania środowiska oraz stosowania środków neutralizujących ograniczających lub eliminujących powstałe skażenie.

Ratownictwo medyczne ma na celu ratowanie życia i zdrowia, podczas zdarzeń prowadzących do nagłej groźby utraty życia ludzkiego lub pogorszenia się stanu zdrowia. Polega m.in. na bieżącej analizie zagrożeń prowadzących do nagłego pogarszania się stanu zdrowia lub groźby utraty życia ludzkiego; stosowaniu sprzętu i technik niezbędnych do ratowania życia i zdrowia ludzi; zapewnieniu ciągłości procesu ratowania poszkodowanych i zagrożonych ludzi na miejscu zdarzenia; zapewnieniu prowadzenia działań z zakresu ratownictwa medycznego przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.

Do KSRG może zostać włączona jednostka, która posiada: co najmniej dwa średnie lub ciężkie samochody pożarnicze, wyszkolonych ratowników w liczbie zapewniającej pełną obsadę co najmniej dwóch samochodów pożarniczych, skuteczny system łączności powiadamiania i alarmowania, urządzenia łączności w sieci radiowej systemu na potrzeby działań ratowniczych, oraz która pozostaje w stałej gotowości do podejmowania działań ratowniczych. Do systemu może być włączona także jednostka, która nie spełnia wyżej wymienionych warunków, jeśli jej działalność ma zastosowanie w warunkach przewidzianych w planie działań ratowniczych.  

Sprzęt do usuwania zagrożeń.

Zabezpieczenia indywidualne strażaków biorących udział w akcji.

Sprzęt ochrony rąk. Na wyposażeniu służb ratowniczych znajduje się kilka typów rękawic, które chronią dłonie i częściowo przedramienia m.in. przed urazami mechanicznymi, temperaturą, promieniowaniem podczerwonym, prądem elektrycznym, czynnikami biologicznymi (np. wirusem HIV).

Sprzęt ochrony nóg. Ma on za zadanie zabezpieczać nogi przed urazami mechanicznymi, czynnikami szkodliwymi, wysokimi i niskimi temperaturami, wilgocią i wodą, prądem elektrycznym czy poślizgiem. Podczas akcji ratownictwa ekologicznego nogi narażone są nie tylko na urazy mechaniczne, ale przede wszystkim na skażenie różnego rodzaju środkami chemicznymi, które w kontakcie z ludzką skórą mogą spowodować poważne obrażenia ciała.

Sprzęt ochronny głowy. Ten sprzęt ma za zadanie zabezpieczyć głowę przed uderzeniami oraz przedmiotami spadającymi z wysokości (szczegółowe omówienie znajduje się w rozdziale 3.1).

Sprzęt ochrony oczu i twarzy. Według służb medycznych gałka oczna jest jednym z najtrudniejszych do leczenia organów ludzkich ze względu na swoją skomplikowaną budowę. Agresywność niektórych substancji, szczególnie w wilgotnym środowisku, jest bardzo duża, dodatkowo dochodzi możliwość urazu mechanicznego, a wszystko to powoduje bardzo duży stopień zagrożenia oczu podczas akcji ratowniczych. By temu zapobiec ratownicy mają możliwość wykorzystywania w akcjach ratowniczych ochron oczu i ich najbliższego otoczenia lub całej twarzy, w zależności od konstrukcji, wielkości powierzchni twarzy, jaką chronią, czy zastosowania. Istnieje także możliwość używania okularów, ale powinny być to okulary typu go­gle ochronne o oprawach przylegających do twarzy i osłaniające oczy ze wszystkich stron. Coraz częściej jednak okulary są zastępowane osłonami chroniącymi całą twarz, montowanymi do hełmu lub stanowiącymi z nim integralną część.

Sprzęt ochrony dróg oddechowych w służbach ratowniczych najczęściej stosowany jest izolujący aparat powietrzny butlowy ze sprężonym powietrzem (zobacz) (zobacz) (zobacz) (zobacz). Jest to sprzęt kompletowany, w którego skład wchodzi połączony bezpośrednio z częścią twarzową aparat powietrzny, butlowy, jako część noszona przez użytkownika i dostarczająca powietrza z własnego zapasu znajdującego się w butli, w postaci sprężonej. Zadaniem tego sprzętu jest niedopuszczenie substancji niebezpiecznej, w postaci pyłu, par, cieczy lub gazu albo innych mieszanin, do układu oddechowego użytkownika. Daje to możliwość poruszania się na dowolną odległość, nie ograniczoną długością przewodu dostarczającego powietrze; pracy nawet przy dużych stężeniach substancji niebezpiecznych; pracy w warunkach niedoboru tlenu; wielokrotnego użycia sprzętu po wymianie zbiornika z powietrzem. Omówimy teraz aparat powietrzny butlowy typu AP-3 – jest on sprzętem ochrony dróg oddechowych, stosowanym do celów ochrony; umożliwia on oddychanie przy niedostatku tlenu oraz w razie obecności w atmosferze substancji szkodliwych występujących w dowolnym stężeniu, jeżeli nie wpływają one niszczą­co na zespoły aparatu i nie powodują zmiany w ich działaniu; aparat nie zabezpiecza przed zatruciem przez skórę; bojowe środki trujące, substancje promieniotwórcze i środki biologiczne wpływają niszcząco na aparat i stwarzają możliwości zatrucia użytkownika przez skórę, dlatego należy go stosować w ukompletowaniu z gazoszczelną odzieżą ochronną i rę­kawicami ochronnymi.

Ubrania kwasoodporne – w tej grupie powszechnie dostępnych ubrań kwasoodpornych i ługoodpornych stosuje się dwuczęściowe ubrania wełniane - lekkie ubrania ochrony chemicznej. Ratownicy muszą podejmować wiele działań w niesprzyjających warunkach środowiskowych, nie stwarzających jeszcze zagrożenia dróg oddechowych, ale stwarzających zagrożenie np. powierzchni ciała. Sytuacja ta wymaga od ratowników zastosowania odpowiedniego sprzętu ochronnego w postaci np. lekkich ubrań ochrony chemicznej (2 lub 3 częściowe ubrania o podwyższonej odporności chemicznej). Ubrania te, szczególnie typu L-1, składające się ze spodni i bluzy mogą mieć zastosowanie w akcjach ratownictwa techniczno-chemicznego, gdzie nie występuje stan zagrożenia życia, lecz występują inne utrudnienia w prowadzeniu działań ratowniczych, w przypadku ubrania L-1 istnieje moż­liwość stosowania sprzętu ochrony dróg oddechowych w ograniczonym zakresie. Wykonanie i funkcjonalność ubrania przeciwchemicznego typu L-1 daje możliwość bezpiecznej i swobodnej pracy ratownikowi w takich przestrzeniach zamkniętych jak: kanały, studnie, zbiorniki zamknięte, itp. Ubranie wykonane jest z tkaniny poliamidowej, dwustronnie gumowanej mieszanką na bazie kauczuku butylowego. Tkanina jest odporna na bojowe środki chemiczne oraz na gotowanie w 2% roztworze wodnym węglanu sodu (Na₂CO₃). Daje to możliwość stosowania ubrania jako ochrony przed wodą i para wodną, rozcieńczonymi roztworami kwasów organicznych i nieorganicznych, roztworami soli, rozcieńczonymi i stężonymi roztworami ługów, wody utlenionej i roztworów amoniaku, alkoholi i glikoli, środków ochrony roślin sypkich i ciekłych, formaliny, detergentów i innych substancji chemicznych.

Ubrania gazoszczelne wymagane są tam, gdzie zachodzi konieczność pełnego izolowania całego ciała od atmosfery zewnętrznej. Bezpieczeństwo ratownika, który działa w obecności bardzo agresywnych substancji chemicznych, stwarza bardzo duże wymagania wobec materiałów, z których produkuje się ubrania gazoszczelne. Takie ubranie powinno być odporne na wszystkie substancje w gazowej, ciekłej lub stałej postaci, które stwarzają zagrożenie zdrowia i życia ludzkiego; powinno być szczelne; musi być odporne na uszkodzenia mechaniczne; nie powinno poddawać się znacznym zmianom temperatury; powinno opóźniać działanie płomieni; nie powinno przewodzić prądu; powinno chronić przed radioaktywnym kurzem i pyłem; nie powinno być ciężkie, nie powinno ograniczać swobody ruchu; dodatkowo powinno być łatwe w obsłudze i naprawie, proste w odkażaniu i cechujące się niską ceną. Od materiałów używanych do produkcji ubrań wymagane jest, by przynajmniej przez okres trwania akcji ratowniczej odporne były na działanie chemikaliów i wystarczająco szczelne dla gazów, które wewnątrz nie powinny tworzyć koncentracji wyższej niż najwyższe dopuszczalne stężenie. Materiał ubrania gazoszczelnego składa się z kilku warstw – przeważnie 3-4. Wśród tych warstw jedna jest wewnętrzną warstwą nośną, a pozostałe to ochron­ne warstwy gazoszczelne. Ubrania produkowane są w dwóch podstawowych wersjach, różniących się jedynie rodzajem materiałów i kolorystyką.

Ubranie gazoszczelne - Typ A zapewnia gazoszczelność całego ciała. Wygodne szycie gwarantuje maksymalną swobodę ruchów. Aparat ochrony dróg oddechowych noszony jest na zewnątrz ubrania. Maska połączona jest z ubraniem w sposób trwały poprzez proces wulkanizacji, gwarantując szczelność ubrania. W wersji tej ubranie przystosowane jest do współpracy z każdym aparatem oddechowym na sprężone powietrze, z aparatem do którego powietrze dostarczane jest z zewnątrz poprzez oddzielne przewody, ze sprzętem filtrującym (filtry, pochłaniacze, filtropochłaniacze). Ze względu na to, że sprzęt ochrony dróg oddechowych jest usytuowany na zewnątrz ubrania, stwarza to możliwości szybkiej wymiany aparatu i tym samym przedłużenia okresu używania ubrania.

Ubranie gazoszczelne - Typ B zapewnia niezależną ochronę przed zanieczyszczeniami i agresywnymi substancjami chemicznymi zarówno użytkownika jak i jego aparat oddechowy. Powietrze wydychane, które kierowane jest do wewnątrz ubrania, wytwarza lekkie nadciśnienie. To nadciśnienie regulowane jest przez odpowiednie zawory. W przypadku wystąpienia małych nieszczelności, nadciśnienie występujące w ubraniu może uniemożliwić przedostanie się skażonego powietrza do wnętrza ubrania. Maska aparatu nie musi mieć standardowych cech ubrania, ponieważ posiada własny oddzielny wizjer.

Ubranie gazoszczelne - Typ B-1 konstrukcyjnie ubranie to mało różni się od wersji B. Osłania całe ciało i aparat izolujący drogi oddechowe. Maska aparatu konstrukcyjnie stanowi część ubrania w taki sposób, że zawory wdechowy i wydechowy znajdują się wewnątrz ubrania, natomiast szkło panoramiczne połączone jest z materiałem ubrania i spełnia rolę wizjera.